Definicja obowiązku alimentacyjnego

Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.). Polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej (art. 617 § 1 zd. 1 k.r.o). Osobami zobowiązanymi do alimentacji są zatem zstępni (tj. dzieci, wnuki, prawnuki) i wstępni (tj. rodzice, dziadkowie, pradziadkowie). Przepisy k.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

^{Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.)}.

Jednocześnie w myśl art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Co to oznacza w praktyce. W sytuacji, gdyby z przyczyn obiektywnych rodzic dziecka nie mógł wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, to obowiązek ten obciąża jego rodziców, np. dziadków dziecka.

Przykładowo, gdy rodzic dziecka nie może z przyczyn zobiektywizowanych wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, obciąży on jego rodziców (dziadków dziecka). Sąd Najwyższy w wyroku z 22 kwietnia 1974 r.,sygn. akt III CRN 66/74, LEX nr 7468, zwrócił uwagę, iż zasądzenie alimentów od osób zobowiązanych w dalszej kolejności, o ile znajdują się oni w sytuacji gorszej od krewnego zobowiązanego w bliższej kolejności, nie daje się pogodzić z zasadami współżycia społecznego.

Inne ważne przepisy dotyczące alimentów

^{Art. 133 k.r.o. [Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka]
Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku.
Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.}

^{Art. 134 k.r.o. [Obowiązek alimentacyjny wobec rodzeństwa]
W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.}

Jakiej wysokości alimentów można się domagać ?

^{art. 135 § 1 k.r.o. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.}

Wysokość żądanych alimentów uzależniona jest od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego (tutaj należy wziąć pod uwagę wszelkie wydatki, które wynikają z wieku dziecka i stanu jego zdrowia) oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentacji, czyli wysokość osiąganych dochody, wiek, stan zdrowia i wykształcenie poziom życia zobowiązanego.

^{Art. 135 § 3 k.r.o. Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają:
1) świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji;
2) świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, o których mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
3) świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;
4) świadczenia rodzinne, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych;
5) rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.}

Kiedy ustaje obowiązek alimentacyjny ? ?

Obowiązek alimentacyjny w stosunku do dzieci trwa, dopóki nie jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie. Nie można zatem mówić, że osiągniecie pełnoletniości powoduje automatycznie wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego. Sąd, na wniosek osoby zobowiązanej do płacenia alimentów, może orzec o ustaniu obowiązku alimentacyjnego, na przykład w sytuacji, gdy osoba uprawniona usamodzielni się, tzn. ukończy szkołę średnią czy wyższą, zawrze związek małżeński, a także w przypadku, gdy osoba uprawniona ukończy 18 rok życia i nie będzie kontynuować nauki.

^{Art. 144 (1) k.r.o.  [Uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego]
Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.}

Z jakim roszczeniem alimentacyjnym spotykamy się najczęściej:
a) na rzecz dziecka od drugiego rodzica,
b) rodzica od dziecka,
c) małżonka od drugiego małżonka,
d) rodzica na rzecz dziecka od dziadków,
e) sprawy o podwyższenie alimentów.
f) sprawy o obniżenie alimentów lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego.

Do którego sądu należy złożyć pozew o alimenty?

Strona, która inicjuje proces o alimenty (osoba uprawniona) może dokonać wyboru czy chce, aby sprawa toczyła się przed sądem rejonowym właściwym według miejsca zamieszkania strony pozwanej. Bądź – co jest najczęściej wybierane w sprawach o alimenty na rzecz dziecka – według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej np. dziecka.

Powództwo o obniżenie alimentów należy z kolei wnieść do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego (osoby uprawnionej do alimentów).

Od czego zacząć – wniesienie pozwu

Pierwszą czynnością procesową jaka należy złożyć w sądzie jest wniesienie pozwu. Jakie elementy powinien zawierać pozew znajdziesz tu: https://kancelaria-rodak.pl/rozwod-pozew-rozwodowy/

W uzasadnieniu pozwu należy wskazać :
1. jakie są składniki kosztów utrzymania uprawnionego do alimentów,

2. opisać sytuację rodzinną, majątkową i możliwości zarobkowe każdego z rodziców. Należy wskazać przede wszystkim: osoby, które są utrzymaniu, wykonywany zawód, miejsce pracy, wysokość zarobków, posiadany majątek;

3. określić, w jakiej kwocie zawiera się koszt jego miesięcznego utrzymania.

Jakie dokumenty powinno się dołączyć do pozwu o alimenty?

Poniżej przykładowa lista dokumentów, które mogą się okazać przydatne przy składaniu pozwu alimentacyjnego:
• odpis pozwu (kopia),
• odpis skrócony aktu urodzenia dziecka – jeżeli dziecko jest ze związku małżeńskiego,
• odpis zupełny aktu urodzenia dziecka – jeżeli dziecko jest pozamałżeńskie,
• odpis aktu małżeństwa lub wyroku rozwodowego, separacyjnego czy wyroku w sprawie o alimenty, który został wczesnej wydany;
• zaświadczenie potwierdzające osiągany dochód lub jego brak np. zaświadczenie o wysokości zarobków, o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Jeśli dana osoba pobiera świadczenia z ośrodka pomocy społecznej, to również decyzje o przyznanych zasiłkach czy świadczeniach,
• dokumenty, które potwierdzają wysokość ponoszonych kosztów na utrzymanie dziecka. Dla przykładu są to podam, że są to: wydatki szkolne, jego wyżywienie, kulturę, czy też zajęcia pozalekcyjne etc,
• jeśli dziecko choruje na chorobę przewlekłą czy wymaga rehabilitacji należy dołączyć odpowiednie zaświadczenie lekarskie,
• dokumenty potwierdzające ponoszone opłaty związane z utrzymaniem mieszkania/domu, np. rachunki za prąd, gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci itp.,
• inne dokumenty niezbędne do ustalania wysokości alimentów.

Pozew o alimenty – koszty sądowe

W sprawach rodzinnych nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: m.in. strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych oraz strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów, a także strona dochodząca ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych.

Co to oznacza w praktyce

Jeśli powód (osoba uprawniona) domaga się ustalenia obowiązku alimentacyjnego lub podwyższenia wysokości alimentów, to nie ponosi w związku z tym żadnej opłaty sądowej, jest zwolniony od kosztów sądowych. Oznacza, to że przy wnoszeniu pozwu nie ponosi żadnej opłaty.

Jeśli natomiast osoba zobowiązana do alimentacji wystąpi z pozwem o obniżenie alimentów albo o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, to poniesie opłatę sądową od pozwu, która jest uzależniona od wartości przedmiotu sporu.
Oczywiście osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej wystąpić do Sądu o zwolnienie z kosztów sądowych.

Jak ustalić zatem wartość przedmiotu sporu w sprawach o obniżenie alimentów lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego?

W sprawach o prawa majątkowe (np. w sprawie o alimenty) pobiera się opłatę stałą ustaloną według wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej:
1) do 500 złotych – w kwocie 30 złotych;
2) ponad 500 złotych do 1500 złotych – w kwocie 100 złotych;
3) ponad 1500 złotych do 4000 złotych – w kwocie 200 złotych;
4) ponad 4000 złotych do 7500 złotych – w kwocie 400 złotych;
5) ponad 7500 złotych do 10 000 złotych – w kwocie 500 złotych;
6) ponad 10 000 złotych do 15 000 złotych – w kwocie 750 złotych;
7) ponad 15 000 złotych do 20 000 złotych – w kwocie 1000 złotych.

W sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 zł pobiera się od pisma opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 200 000 zł.

Poniżej przedstawię jak ustalić wartość przedmiotu sporu na przykładzie pozwu o obniżenie alimentów.

Powód wnosi do sądu pozew o obniżenie alimentów z kwoty 1 200 zł miesięcznie na kwotę 500 zł miesięcznie (czyli zmniejszenia o 700 zł miesięcznie). Kwotę 700 zł należy zatem pomnożyć przez 12 miesięcy, gdyż alimenty są świadczeniem okresowym, co daje nam kwotę 8 400 zł (wartość przedmiotu sporu). Opłata sądowa wyniesie zatem 500 zł, zgodnie z powyższym wykazem.

Kiedy można wnosić do Sądu o podwyższenie bądź obniżenie wysokości zasądzonych alimentów ?

Ze stosownym pozwem można wystąpić w przypadku zmiany sytuacji każdej ze stron. Dla przykładu można wskazać poważną chorobę, istotną zmianę kosztów utrzymania czy też zmianę możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentacji itp.

Potrzebujesz pomocy radcy prawnego w sprawie o alimenty? 
Jeśli chciałbyś skorzystać z mojej pomocy, zapraszam do kontaktu.